Tapen van de voet ter preventie van sportblessures

Met het erkennen van de specialisatie Medisch Pedicure Sport zijn er nieuwe technieken en kennis domeinen waar de medisch pedicure zich in kan en moet verdiepen. Met deze technieken kan de Medisch Pedicure Sport veel betekenen voor iedereen die tijdens of na het sporten (lichte) klachten heeft of een eerder opgelopen en nu genezen blessure wil  voorkomen.

Door: Margreet van Putten, arts/onderzoeker, docent

Verschillende tape technieken

Wit sporttape
In de 60-er jaren werd er voor het eerst niet-elastisch wit katoenen tape gebruikt om kwetsbare gewrichten van  sporters te ondersteunen. Deze techniek staat en valt met de kennis van de anatomie van de voet. Doel is het ondersteunen van kapsel, banden en spieren/pezen. Het beperken van een pijnlijk of te soepel (geworden) gewricht of structuur is het doel van sporttapings. Let wel: men moet wel weten wat men doet: Wordt een sporttaping verkeerd aangelegd, dan kan deze soms leiden tot toename van klachten.

Kinesiotape
Een geheel andere methode van tapen werd gepresenteerd door dr. Kenzo Kase uit Japan in 1973. Hij ontwikkelde en onderbouwde zijn eigen methode: Kinesio®taping. Met behulp van een tweezijdige elastische tape kunnen niet alleen gewrichten en peesplaat (plantaire fascie), maar ook spieren worden ondersteund. In 1988 tijdens de Olympische Spelen in Seoel liepen er ineens atleten met gekleurde stroken tape op hun voeten, benen, schouders en rug. Dankzij het werk van dr. Kenzo Kase is deze techniek inmiddels volledig geaccepteerd in de sportwereld.

Dynamic tape
De Australische bewegingswetenschapper Ryan Kendrick heeft in 2009 wederom een nieuwe wijze van tapen, de Dynamic® tape, geïntroduceerd. Dynamic tape ook een elastische tape, is naar 4 zijden rekbaar en heeft andere eigenschappen dan Kinesiotape.

In onderstaande tabel staan de eigenschappen van deze tapevormen benoemd:

 

Foto 1.
Van links naar rechts: Wit sporttape, blauw Kinesiotape en Dynamic tape (Tattoo print).
Elke tape is in verschillende maten (smal en breed) verkrijgbaar.
Bron: MSP Opleidingen

Elke tapetechniek heeft een eigen doel:

  • Sporttape staat beperkte beweging toe, geeft druk waardoor evt. zwelling tegengegaan wordt en voorkomt verergering van een blessure en vermindering van het spiervolume (= atrofie). Tevens kan de sporter sportactiviteiten sneller weer gaan hervatten;
  • Kinesio®tape geeft juist geen bewegingsbeperking, maar prikkelt de sensoren in de huid. Door de structuur van de tape, ook wel ‘krimpwerking’ genoemd, wordt de huid ‘opgetild’. De tape wordt onder lichte rek op de huid aangebracht. Daardoor worden huid, spieren, gewrichten, spieromhulsels (fascie) en de circulatie positief beïnvloed. Gevolg:  bewegingen in een gewricht worden beter gestuurd en gewrichten worden actief gestabiliseerd. Er zijn er geen beperkingen in de bewegingsuitslagen;
  • Dynamic®tape controleert de mechanische werking, waardoor de belasting van het aangedane gewricht of de pijnlijke spier wordt verminderd. Er is een positieve invloed op en het diepe gevoel ( = propriocepsis). Deze neurofysiologische werking maakt dat bewegen beter zal verlopen.

Het doel van alle drie de tapetechnieken is verbeteren en/of beschermen van de functie van een gewricht of spier(en). Het kiezen van welke tapemethode, wanneer en met welke adviezen aan de sporter vraagt om kennis van deze technieken en inzicht in sportblessures.

Tapen en preventie in de sport

Bovenstaande verschillen maken al duidelijk, dat men niet ‘zomaar’ kan gaan tapen. Bij een acute blessure zal de Medisch Pedicure Sport niet de hoofdbehandelaar zijn. Dat is ook niet wenselijk: een goede diagnose en een gedegen behandelplan is het werk van (para)medici. De rol van de Medisch Pedicure Sport is gericht op preventie in de sport. Het doel van preventie is zorgen dat mensen gezond blijven door hun gezondheid te bevorderen en te beschermen:

  • Primaire preventie = er is geen sportblessure, maar men wil voorkomen dat er een sportblessure ontstaat
  • Secundaire preventie = voorkomen dat een sportblessure verergert
  • Tertiaire preventie = voorkomen van herhaling van een blessure

Bijvoorbeeld: iemand gaat een lange wandeltocht maken en is bang dat er blaren gaan ontstaan. Het intapen van de voeten ter voorkoming van blaren is primaire preventie. Als deze persoon al eerder blaren heeft gehad en die zijn nog niet helemaal genezen, dan spreken we van secundaire preventie. Zijn er eerder blaren geweest en wil de wandelaar niet dat deze opnieuw terugkomen, dan is dat tertiaire preventie.

Foto 2.
Allergische reactie op tape.
Bron: MSP Opleidingen

De Medisch Pedicure Sport zal kennis van en inzicht in deze drie vormen van preventie moeten hebben, alvorens een juiste beslissing te kunnen nemen over al of niet tapen en met welke soort taping aan de slag te gaan.

Beslissen om te gaan tapen

Hoe en waarom welke techniek te gebruiken, zal worden geleerd tijdens de opleiding tot Medisch Pedicure Sport (zie ook: www.sportpedicurenet.nl )

 

Casus bespreking

Teun, 26 jaar, geniet van een lekkere strandvakantie in Griekenland.
Hij  heeft daar meegedaan aan een potje beachvolleybal. Daarbij is hij ‘blijven steken’ met zijn linker grote teen in het zand. Hij heeft daarbij al het ware het grote teengewricht (MTP1-gewricht) overstrekt (= hyperflexiebeweging). Dat was pijnlijk, er was zwelling en na een paar dagen ontstond een blauwe plek rondom het aangedane gewricht. Hij heeft een paar dagen moeilijk kunnen lopen. Voor de zekerheid is hij naar een ziekenhuis gegaan, maar op de röntgenfoto was gelukkig geen breuk te zien. Verder was er niets aan te doen zei men in het ziekenhuis.

Nu is het 4 weken later. Hij loopt weer normaal, maar als hij gaat voetballen, dan begint het aangedane gewricht toch weer pijnlijk te worden. U bent sinds kort betrokken bij zijn voetbalclub en vraagt u om advies.

Uit uw onderzoek blijkt, dat alleen de bewegingsuitslag van het MTP1-gewricht in plantairflexie richting nog wat beperkt en pijnlijk is. De voetbalschoenen zijn aan de krappe kant, maar zijn dagelijkse schoenen zijn breed en geven minder last dan de voetbalschoenen.

Deze aandoening wordt  ‘zandteen’ genoemd, een bekende blessure in de sportwereld. Dit betekent, dat de bandjes rondom het MTP1-gewricht aangedaan zijn. Dit herstelt vanzelf met de nodige rust. Aangezien Teun toch graag wil voetballen stelt u voor nu direct een taping aan te leggen met sporttape, wat het gewricht (mechanisch) ondersteunt (zie foto 3).

Foto 3.
Sporttape ter ondersteuning van een zandteen.
Bron: MSP Opleidingen

Na 3 weken en enkele tapings later, zijn de klachten vrijwel verdwenen. Mevrouw wil aan een meerdaagse wandeltocht gaan deelnemen. Nu kiest u voor de Kinesio- of Dynamic tape (zie foto 4 en 5), omdat de mechanische ondersteuning minder nodig is en deze tapings langer op de voet kunnen blijven zitten. Deze keuze voor een elastische taping is goed, omdat verbetering van de propriocepsis en de aansturing van het gewricht nu voorop staan.

Foto 4. 
Dynamic taping van het MTP1-gewricht.
Bron: MSP Opleidingen

Foto 5. 
Kinesio taping van het MTP1-gewricht.
Bron: MSP Opleidingen

Mevrouw S. is erg tevreden en wil nog regelmatig een nieuwe taping, omdat dit haar veel vertrouwen geeft.

Tenslotte

Tapetechnieken zijn een nieuwe techniek, behorend bij de vaardigheden van een Medisch Pedicure Sport.
Belangrijk is, dat u ook kennis heeft  van de onderliggende  theorie en een voetonderzoek kunt uitvoeren. Pas dan kunt u gemotiveerd kiezen tussen verschillende methoden van tapen.

Opleiding Medisch Pedicure Sport

Interesse om uw praktijk een nieuw perspectief te geven door het volgen van de opleiding Medisch Pedicure Sport?
Kijk dan hier.

Voetbalblessures en de medisch pedicure sport

Hebt u ook zo genoten van de Nederlandse Leeuwinnen?
Het zal bijna niemand ontgaan zijn, dat het Dames Nederlands Voetbalelftal Europees Kampioen is geworden. Ze bezorgden Nederland een ‘oranje roes’ en heel veel plezier en enthousiasme. Dit leidt ongetwijfeld tot een enorme toestroom van jonge meisjes en vrouwen, die ook gaan voetballen. Nu is voetbal heel leuk, maar gaat soms ook gepaard met pijnlijke en langdurige voetblessures. Voetbal is immers een zogenaamde contactsport, waarbij veelvuldig contact ontstaat tussen 2 voetballers/-sters. Dit artikel geeft een kort inzicht in specifieke voetbalblessures en tevens wat uw rol, als Medisch Pedicure Sport, daarbij zou kunnen zijn of worden.


Bron: blikopnieuws

Inleiding

Specifieke voetbalblessures kunnen onder andere als volgt worden ingedeeld:

  1. Contactblessures;
  2. Sportblessures door voetbalschoenen;
  3. Sportblessures door de ondergrond.

Achtereenvolgens worden deze blessures kort besproken en tevens wordt aangegeven wat de Medisch Pedicure Sport kan betekenen voor geblesseerde voetballers, zowel qua preventie als behandeling. Deze kennis en vaardigheden maken onderdeel uit van de SCAS-geaccrediteerde opleiding tot Medisch Pedicure Sport van MSP Opleidingen in Leiden.

Contactblessures

Veelvuldig zijn dit soort blessures te zien op de voetbalveld: een speler wil de bal een ferme trap geven en een tegenstander probeert de bal te blokken. Gevolg: voet tegen voet met een pijnlijke kneuzing of erger, een breuk tot gevolg. Of: twee spelers springen op en willen de bal koppen. De ene speler land op de voet van de ander. Gevolg: blauwe teennagel(s); kneuzing van een teen of middenvoetsbeentje.


Het kennen van ‘eerste hulp bij sportongevallen’ (EHBSO) en het juist handelen in de acute situatie zal de Medisch Pedicure Sport moeten kunnen toepassen. Vaker zal men zich pas bij u melden als het letsel in bv. het weekend ontstaan is. Dan is het kunnen testen van tenen, voor- en achtervoet op mogelijk letsel, het kunnen ingrijpen bij pijnlijke nagel- en huidproblemen die zijn ontstaan en het geven van de juiste therapie en adviezen onderdeel van het werk van de Medisch Pedicure Sport.

Sportblessures door voetbalschoenen

Voetbal wordt gespeeld op natuurgras en op kunstgras. In beide gevallen dient de Medisch Pedicure Sport te kunnen adviseren over het soort schoenen, welke noppen men onder de schoenen moet hebben en over de pasvorm. Sportschoenkennis is erg belangrijk.
Typische sportblessures ten gevolge van voetbalschoenen ontstaan vaak, omdat de voetbalschoen vaak erg krap om de voet zit (‘voetballers kunnen de bal dan beter raken’, maar…), waardoor kneuzingen van tenen, blauwe teennagels, blaren en/of bloedblaren kunnen ontstaan. Een niet zo bekende blessure is bijvoorbeeld het Joplin’s neuroma rond de grote teen. Een lastige blessure, die gepaard gaat met tintelingen, pijn en soms een doof gevoel. Elke voetballer wil elke week trainen en wedstrijden spelen, dus de behandeling van de Medisch Pedicure Sport zal daarop ingericht moeten zijn. Materiaalkennis en techniek zijn dan van groot belang.
Een ander probleem wat gezien wordt bij voetballers is, dat voetbalschoenen vrijwel geen voetbed hebben. Geen schokdemping betekent een extra ‘aanslag’ op de peesplaat onder de voet. Met behulp van verschillende tapingtechnieken kan de Medisch Pedicure Sport veel betekenen voor die voetballers, die daar last van hebben.

Sportblessures door de ondergrond

Het maakt wel degelijk verschil of natuurgras nat of droog is. Zachte en keiharde velden komen in de loop van elk seizoen voor. Kunstgras is bijna altijd van dezelfde hardheid, maar velden kunnen verslijten, niet zo goed bijgehouden worden, enz. Eén van de grote risico’s is het blijven steken in kunstgras, waarbij het grote teengewricht (MTP1-gewricht) als het ware dubbelslaat. Ook nu kan een Medisch Pedicure Sport veel betekenen in het herstel en in de preventie van een nieuw letsel middels een goed aangelegde taping.

Verschillende materialen en technieken (sporttape, dynamic taping en kinesiotaping) zijn onderdeel van de opleiding tot Medisch Pedicure Sport, maar u leert ook wanneer u kiest voor welke techniek en welk materiaal.

Samenvattend

Wordt u al nieuwsgierig en denkt u dat deze mooie opleiding een aanvulling is op uw beroepsvaardigheden? MSP Opleidingen nodigt u gaarne uit om u nader te oriënteren via de website: www.mspopleidingen.nl

Wij staan voor u klaar:
Joost Mentink, directeur MSP Opleidingen
Margreet van Putten, inhoudsdeskundige en ontwerper van de opleiding Medisch Pedicure Sport

Voeten van sporters verdienen betere zorg

Een artikel speciaal geschreven voor het vakblad Sportgericht door Margreet van Putten en Toos Mennen. Margreet is initiatiefnemer samen met MSP Opleidingen van de opleiding Medisch Pedicure Sport alsmede docent bij de opleiding Medisch Pedicure Sport bij MSP Opleidingen. Toos Mennen is eveneens docent bij deze opleiding.

Inleiding

In vrijwel elke sport waarbij de voeten belast worden, komen voetproblemen zoals blaren, bloedblaren, overmatige eeltvorming (met soms likdoorns en kloven) en diverse nagelproblemen voor. Deze problemen zijn vaak pijnlijk en beperken de sporter in zijn prestatie. Gespecialiseerde voetzorg kan uitkomst bieden.
Iedereen kent wel de beelden van de Nijmeegse Vierdaagse, maar ook van toptennissers met grote blaren of zelfs wonden onder de voeten. Slechts zelden wordt bij deze voetproblemen een arts geraadpleegd, waardoor het niet bekend is hoe vaak dit soort blessures voorkomen en bij welke sporten. Geschat wordt echter dat er drie tot vijf keer zoveel minder ernstige sportletsels aan enkels, voeten en tenen zijn dan de ernstiger letsels waarvoor wel medische hulp wordt ingeroepen. Veel van deze minder ernstige letsels worden behandeld door sportfysiotherapeuten, sportpodotherapeuten en sportpedicures. Deze laatste groep van behandelaars is bij de meeste sporters nog minder bekend. In dit artikel wordt de rol van de sportpedicure/medisch pedicure sport aan de hand van enkele casussen toegelicht.

Lees verder

 

Nieuwe opleiding Sportpedicure – Medisch Pedicure Sport

Nieuwe opleiding sportpedicure/medisch pedicure sport: “Er ligt een wereld open”

Voor voetzorg in de sport is veel te lang te weinig aandacht geweest. Dat stelt Margreet van Putten, arts/onderzoeker en docent en coördinator van de post-bacheloropleiding Sportpodotherapie aan de Fontys Hogeschool. Daarom heeft ze samen met MSP Opleidingen de nieuwe opleiding medisch pedicure sport opgezet. Van Putten schreef de inhoud van de lesstof. Sinds juni is de opleiding geaccrediteerd door het SCAS, als enige sportpedicure/medisch pedicure sport -opleiding in Nederland. “Aandacht voor voeten is belangrijk, ook voor sporters.’’

margreet 2015

Sporters zijn een interessante doelgroep voor medisch pedicuren. “Het gaat om een populatie van miljoenen’’, zegt Van Putten. “Er ligt een wereld open voor medisch pedicures sport. Een behandeling door een pedicure wordt niet vergoed door zorgverzekeraars, maar als jij er voor kunt zorgen dat mensen weer pijnvrij kunnen sporten, hebben ze daar echt wel wat voor over. Ze kopen ook dure hippe schoenen.’’

Van Putten weet waar ze het over heeft. Ze had er graag wat voor over gehad om zelf in haar jeugd pijnvrij te kunnen basketballen. “Ik heb maat 44. Zoek maar eens basketbalschoenen in die maat. Ja, mannenschoenen zijn er genoeg, maar die zijn veel te breed.’’ Van Putten schafte toch maar die mannenschoenen aan, maar schoof steeds heen in weer in haar schoenen, met allerlei voetproblematiek als gevolg. “Je kunt een viltje onder de tong leggen. Dan schuif je niet meer. Maar daar kwam ik helaas pas achter toen ik zelf in de voetenwereld terecht kwam.’’

Zoals zij zijn er veel sporters die kampen met problemen aan hun voeten. Blauwe nagels, ingegroeide nagels, eelt en blaren komen veel voor bij hardlopers, voetballers en andere sporters. “Medisch pedicures zijn gewend om die klachten te behandelen. In de opleiding hebben we ook veel aandacht voor preventie.’’

Ook komt een stukje marketing aan de orde. Hoe bereik je sporters en profileer je je als voetprofessional in dit domein? Van Putten: “Er moet wat aan pr gedaan worden. Veel sporters weten niet dat ze met hun problemen bij een sportpedicure terecht kunnen. Ik hoorde van een van de cursisten dat zij bij een hockeyvereniging was geweest om zich voor te stellen. Het loopt als een trein, zei hij. Hij krijgt nu ook leden van andere verenigingen in zijn praktijk.’’
Van Putten heeft gezien dat een aantal van haar cursisten samenwerkt met (sport)podotherapeuten. Ze juicht die samenwerking toe. “In onze post-bachelor opleiding sportpodotherapie aan de Fontys Hogeschool besteden we ook aandacht aan de samenwerking in de sportzorgketen. Ook met bijvoorbeeld sportartsen en sportfysiotherapeuten. In die samenwerking moet geïnvesteerd worden, en dat kost tijd, maar is wel de moeite waard.’’

De opleiding sportpedicure/medisch pedicure sport
De opleiding bestaat uit vijf lesdagen en één examendag. Tussen elke lesdag zit twee weken, om cursisten de tijd te geven om de lesstof voor te bereiden. Aan de orde komen onder andere sportgerelateerde huid- en nagelpathologie, sportblessures, biomechanica en loopbelasting en sportgerelateerde interventies zoals tapen, viltpadding, inlays en preventie door goed sportschoenenadvies. De totale studielast bedraagt 100 uur.

logo-sportpedicure-medisch-pedicure-sport

De opleiding is bedoeld als specialisatie voor medisch pedicures en wordt gegeven op het MBO niveau 4. Afgelopen voorjaar hebben de eerste 46 pedicures hun diploma medisch pedicure sport gehaald. Dit najaar starten twee nieuwe groepen met de opleiding.

ProVoet: ‘SCAS-accreditatie borgt kwaliteit’

Brancheorganisatie ProVoet is betrokken geweest bij het accreditatieproces van de opleiding medisch pedicure sport door het SCAS. “Dat vraagt het SCAS’’, legt Loes Lemmens van ProVoet uit. “Een representatieve brancheorganisatie moet namelijk mede-aanvrager zijn.’’
loes-lemmens

ProVoet, waar 13.000 pedicures bij aangesloten zijn, is blij met de komst van de opleiding. Lemmens: “Het is goed dat er een nieuwe specialisatie is voor medisch pedicures. De opleiding biedt verbreding en verdieping. Een leven lang leren is een belangrijk motto tegenwoordig. Deze opleiding draagt daar aan bij.’’

Nu het SCAS de opleiding heeft geaccrediteerd, is die extra interessant geworden, vindt Lemmens. “De SCAS-accreditatie borgt de kwaliteit. Niet alleen van de opleiding, maar ook van de pedicures die de opleiding met succes hebben afgerond.’’

Cursisten: ‘Sporters leuke doelgroep’

“Sporters zijn leuke mensen om mee te werken’’, zegt Esther Verdonk. “Een sporter wil pijnvrij sporten. Als jij daarbij kunt helpen, is dat hartstikke mooi.’’ De medisch pedicure volgde in het voorjaar de opleiding medisch pedicure sport en heeft er geen spijt van. “Ik had al veel mensen tussen 25 en 50 in de praktijk die aan sport doen. Deze opleiding was voor mij ideaal.’’

esther-verdonk

Zo denkt Ruud Kok er ook over. Na een loopbaan van 40 jaar bij de post koos hij zes jaar geleden voor een eigen praktijk als pedicure. Later volgde hij de opleiding medisch pedicure en de sportspecialisatie was voor hem een logische vervolgstap. “Werken met diabetici en mensen met reuma vind ik ook leuk, maar sport ligt toch meer in mijn straatje. Ik ben zelf een redelijk fanatieke hardloper.’’

ruud-kok

Ook Elly Edam was toe aan wat meer afwisseling in haar praktijk. “Ik behandel veel mensen met diabetes en reuma. Ik was wel toe aan af en toe wat vrolijkers. Het is leuk om voor de verandering te werken met gezonde mensen.’’ Ze wist bovendien hoe belangrijk voetzorg voor sporters is. Naast pedicure is Edam namelijk ook sportzorgmasseur. Bij verschillende hardloop- en wandelevenementen maakt ze onderdeel uit van het massageteam. “Dan zie ik regelmatig mensen met problemen aan hun voeten. Het woord pedicure kennen veel sporters alleen niet. Nu de specialisatie medisch pedicure sport bestaat, denk ik dat sporters eerder naar ons toe komen.’’

elly-edam

Dat merkt Ruud Kok nu al. Hij is sinds kort sponsor van de plaatselijke atletiekvereniging en heeft een informatieavond bij een hockeyclub georganiseerd. Ook met de plaatselijke sportwinkel heeft hij een actie gehouden. “Ik zit zo goed als vol. Veel voetballers hebben nog zoiets van: ik ga toch niet naar een pedicure? Maar vooral hardlopers en hockeyers hebben serieuze aandacht voor hun voeten. Ik merk ook dat mensen elkaar naar mij verwijzen.’’

Als fanatiek hardloper heeft Kok zelf weinig last van voetproblemen. “Gelukkig niet. Dat komt ook doordat ik mijn voeten goed onderhoud. Maar om me heen zie ik veel blauwe nagels en schimmelnagels. Met een pedicure behandeling kun je die problemen goed in bedwang houden.’’

Verdonk zegt dat sporters een andere benadering vragen dan reguliere cliënten. “Je moet veel meer oplossingsgericht denken en werken met de situatie zoals hij is. Ik kan wel een schoen met een bredere leest aanraden, maar dat heeft bij een voetballer geen zin. Voetbalschoenen moeten strak zitten, anders heeft de speler geen controle over de bal. Dus moet je zoeken naar andere manieren om het probleem op te lossen. Dat maakt deze specialisatie zo interessant.’’

Verdonk werkt met een aantal tennissers. Tijdens de opleiding heeft ze geleerd hoe ze hun voeten moet tapen om blaren te voorkomen. “Ik tape een tennisser voor elke belangrijke wedstrijd. Nu speelt hij zijn wedstrijden zonder blaren uit.’’

De drie sportpedicures werken veel samen met andere specialisten in de (sport)zorgketen. Kok heeft zijn praktijk bijvoorbeeld in het Medisch Centrum Veluwe, waar ook podotherapeuten, een huidtherapeut en fysiotherapeuten werken. “We verwijzen veel naar elkaar door. Dat levert ons allemaal klanten op. Voor cliënten is het ook fijn om verschillende specialisten in één huis te hebben. Binnen twee minuten staat er een bijvoorbeeld een podotherapeut in mijn behandelkamer om samen naar een probleem te kijken.’’

Ook Verdonk werkt in een paramedisch zorgcentrum met diverse disciplines onder één dak. Zij werkt al een aantal jaar samen met een sportpodotherapeut. “We hebben respect voor elkaars vak. Hij weet zijn grenzen en ik de mijne. Regelmatig hebben we samen patiëntenoverleg en dat vind ik heel prettig. Die kruisbestuiving werkt goed, ook met de oefentherapeut waar we mee werken. We maken elkaar sterker. Als ik eerlijk zeg: sorry, ik kan je niet helpen maar mijn collega wel, dan komen mensen de volgende keer eerder terug dan als je zelf maar wat aan gaat rommelen.’’

Bron: Voetvak+

Persbericht Sportpedicure – Medisch Pedicure Sport

Dit persbericht hebben we geschreven voor onze cursisten medisch pedicure sport. Zij mogen dit bericht gebruiken om de pers te benaderen.

De Sportpedicure – Medisch Pedicure Sport

De Sportpedicure – medisch pedicure sport is met ingang van juli 2016 een nieuwe discipline in de sportzorg. Sportpedicures zijn deskundigen bij uitstek op het terrein van voetverzorging van zowel (semi-) professionele atleten als recreatieve sporters, die de consequenties voor de voet van de sportbelasting begrijpen en kunnen begeleiden.
Zij hebben zich als medisch pedicure (MBO4) extra geschoold met de opleiding Sportpedicure – Medisch Pedicure Sport en zijn als zodanig hoger opgeleid dan alle andere pedicures in Nederland.

logo-sportpedicure-medisch-pedicure-sport

De sportpedicure – medisch pedicure sport heeft in vergelijking met een “gewone ”pedicure en/of medisch pedicure, aanvullende kennis en inzicht in sport gerelateerde huid– en nagelpathologie, sportblessures van de huid, biomechanica en loopbelasting en chronische ziekten/blessures en voetbelasting door sporten.
Daarom kan de sportpedicure – medisch pedicure sport u goed adviseren over de keuze van de juiste sport- of wandelschoen, het uitvoeren van bijvoorbeeld spierversterkende oefeningen ter preventie van blessures, het aanleggen van preventieve tapes (kinesiotape, dynamic tape en sporttape), het plaatsen van viltpaddings, het adviseren in het gebruik van braces, sportinlays en braces.
Van belang is dat de kennisaspecten allen gaan over preventie van sportblessures! Ook is samenwerking met relevante partijen in de sportzorgketen, zoals de sportpodotherapeut, de sportfysiotherapeut en de sportarts van belang.

Waarborgen kwaliteit

In Nederland wordt de kwaliteit van de Sportpedicure – medisch pedicure sport bewaakt door het SCAS (= Stichting Certificering Actoren in de Sportgezondheidszorg).

scas-logo-png

Sportpedicures die een SCAS geaccrediteerde opleiding hebben gevolgd, kunnen zich in het SCAS register laten opnemen. Op sportzorg.nl kunnen de sporters de geaccrediteerde Sportpedicures – medisch pedicures sport vinden.

sportzorg

Over mij (informatie aanvullen door gediplomeerde sportpedicure – medisch pedicure sport)

Voor meer informatie over dit persbericht
www.sportpedicurenet.nl

  • Naam praktijk
  • Naam contactpersoon
  • Telefoonnummer
  • Best bereikbaar op de volgende tijden
  • E-mailadres

Waar let je op bij goede golfschoenen?

Dit jaar was golf één van de 28 sporten op het programma van de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. Voor het eerst in ruim een eeuw wordt gestreden om Olympisch goud, zilver en brons op de golfbaan.

rio 2016

Golf is een populaire sport in Nederland en de laatste jaren het aantal golfers sterk is toegenomen. Ondanks het feit dat golf een low-impact sport is, ondervindt 60% van de professionele en 40% van de amateurgolfers elk seizoen blessures.

Om inzicht te krijgen in het ontstaan van golfblessures aan het onderlichaam is het belangrijk om kennis te hebben van zowel de golfschoen als de bewegingen van de voet tijdens het beoefenen van golf. In dit artikel wordt ingegaan op de bewegingen van de voeten tijdens golfen en de vereisten van golfschoenen die nodig zijn om blessurevrij deze sport te kunnen beoefenen.

Asymmetrische golfbewegingen

Bij golfen worden zowel symmetrische als asymmetrische bewegingen gemaakt. Een asymmetrische beweging die blessures kan veroorzaken is de swing. Om de swing goed uit te voeren heb je geen extreme kracht of mobiliteit nodig, maar een goede coördinatie van de spiergroepen. Overbelastingen en een slecht uitgevoerde swing zijn in de meeste gevallen veroorzaker van golfblessures.

golf-swing

In de biomechanica die plaats vindt gedurende de swing, blijkt dat er een grote mate van druk en torsie (draaiing om de lengteas van het lichaam) wordt uitgeoefend op het onderlichaam. Deze grote druk en draaiing kunnen voet- en enkelklachten veroorzaken. De maximale draaiing op de voorste voet is groter dan op de achterste voet, doordat het lichaamsgewicht naar de voorste voet verplaatst wordt. Dit is dan ook de reden dat golfers gemiddeld genomen meer klachten ondervinden aan hun voorste voet. Juist op de plekken waar de piekdrukken op de voet het hoogst zijn blijkt bij de meeste golfschoenen spikes geplaatst te zijn, waardoor voetklachten kunnen ontstaan.

Door golfschoenen aan te passen op de golfswing kunnen voet- en enkelklachten worden voorkomen. Puur op basis van de swing zouden de golfschoenen om die reden links en rechts verschillend moeten zijn.

Symmetrische golfbewegingen

Bij het ontwerpen van golfschoenen moet, naast de asymmetrische bewegingen, ook gekeken worden naar de symmetrische bewegingen die worden gemaakt tijdens golf.

Eén van deze symmetrische bewegingen is het lopen van grote afstanden. Bij een golfbaan met 18 holes is de te lopen afstand al snel zes tot acht kilometer. Om deze reden mogen de links-rechts verschillen in de schoenen niet te groot zijn.

Dit betekent dat bij het ontwerpen van de golfschoen concessies moeten worden gedaan om zowel voor de swing als voor het lopen van lange afstanden een zo optimaal mogelijke schoen te vervaardigen.

Auteur: Ralph Hermanns
podotherapie hermanns

 

Wie de basketballschoen past……

Inleiding

Ter voorbereiding op de Olympische Spelen in Rio, is er hard getraind door allerlei atleten.

rio 2016

Zo ook door de diverse basketballteams. Sponsoren staan in de rij om te zorgen dat alle atleten op en top gekleed en geschoeid aan hun sport kunnen beginnen. Dat dit soms leidt tot (onverwachte) blessures is een vervelende bijkomstigheid. Dit artikel, natuurlijk niet alleen geldend voor Olympische atleten, gaat in op de problemen die basketballers kunnen ondervinden door het ‘verplicht’ dragen van een bepaald merk schoenen, maar ook wat mogelijke oplossingen zijn.

basketballers2

Casus Jane

Jane is een topbasketballster met Olympische ambities. Zij speelt voor een topteam en wordt geselecteerd voor het nationale team. Dit betekent bijna dagelijks trainen (10x per week), maar ook de verplichting om in de nationale selectie merk X basketball schoenen te gaan dragen. Immers, merk X is de grote sponsor van het nationale team.

Jane is een speelster van 1.78 m., speelt op de positie van spelverdeelster (Guard) en is erg snel. Zij heeft schoenmaat 40, maar heeft erg brede voorvoeten. Het schoenenmerk X heeft een dameslijn en een herenlijn voor basketballers. Het verschil tussen de heren en dames schoenen is de breedte van de voorzijde van de schoen: mannen hebben over het algemeen bredere voorvoeten, dan vrouwen en dus zijn mannenschoenen breder dan vrouwenschoenen. Echter, voor Jane, die juist brede voorvoeten heeft, is dit een probleem: vanaf het begin zitten haar (dames)basketball schoenen niet fijn. Ze knellen in de voorvoet en bij de trainingen wisselt ze vaak tijdens de training naar haar eigen schoenen. De coaches zijn daar niet blij mee, omdat de sponsorverplichting zwaar telt.
Daarop neemt Jane zelf het initiatief om de mannenversie, die qua uiterlijk wel enigszins afwijkt van de damesschoen, in haar maat te passen. Deze schoen zit veel beter. Echter, de coaches zijn onverbiddelijk: alle speelsters dienen te gaan spelen op dezelfde schoenen. De enige keuze die de speelsters hebben is hoge of halfhoge basketball schoenen te gaan dragen.

Na 3 weken hard trainen in de voorbereidingsperiode nemen de voorvoetklachten, pijn in de bal van de voet vooral ter hoogte van het 2e middenvoetsbeentje, zodanige vormen aan, dat een sportarts geraadpleegd wordt. Bij het onderzoek noemt Jane wel haar schoenproblemen, maar in eerste instantie wordt daar geen aandacht aan besteed. De sportarts laat X-foto’s maken, waarop geen afwijking te zien is, en verwijst Jan naar een sportpodotherapeut voor nadere analyse en behandeling. Hij vraagt de sportpodotherapeut een sportzool te maken in de basketballschoen.

Jane wordt kort daarop gezien door een sportpodotherapeut*. Deze gaat juist wel uitgebreid in op haar schoenprobleem. Hij constateert dat Jane inderdaad te smalle basketball schoenen draagt. Zijn voetonderzoek levert een pijnlijke plek op het 2e middenvoetsbeentje op, net onder het kopje van dit botstuk. De sportpodotherapeut heeft zich ook gespecialiseerd in het doen van diagnostisch echografisch onderzoek en past dit toe. Daaruit blijkt dat er een klein breukje bestaat in de schacht van het 2e middenvoetsbeentje: een zogenaamde stressfractuur.

Tot grote teleurstelling van Jane betekent dit het einde van haar Olympische ambities: ze krijgt 2 maanden loopgips, gevolgd door nog 4 weken in een afneembare walker voorgeschreven.

Jane besluit nooit meer ‘gedwongen’ niet passende basketball schoenen te gaan dragen….

Casus Pieter

Pieter is 16 jaar, 2.01 meter lang en met recht een ‘lange slungel’. Via zijn gymleraar is hij bij een plaatselijk basketballteam terecht gekomen. Hij geniet voor het eerst van zijn lengte en heeft veel plezier in het basketballen. Pieter komt inmiddels in aanmerking voor het nationale jeugdteam en is heel ambitieus.
So far so good….maar….ook Pieter heeft problemen met zijn basketball schoenen. Zijn voeten zijn groot, maat 49, maar erg slank. Helaas zijn basketball schoenen maar 49 altijd te breed voor hem, met als gevolg dat hij regelmatig nagelproblemen heeft. Hij schiet bij het stoppen voor het nemen van een schot of in de verdediging vaak een beetje door in zijn schoenen, waardoor zijn teennagels van in het bijzonder zijn grote tenen tegen de voorkant van zijn schoenen stoten. Gevolg: blauwe nagels, die erg pijnlijk zijn en zelfs is er al een keer een nagel van zijn grote teen bijna helemaal los gaan zitten. Dit ondanks het feit dat Pieter inmiddels verschillende merken schoenen heeft geprobeerd en zijn schoenen altijd goed vast vetert.

De moeder van Pieter gaat met enige regelmaat maar een medisch pedicure, die recent een opleiding tot sportpedicure/medisch pedicure sport** heeft gevolgd. Tijdens een van haar consulten vraagt zij aan haar pedicure of zij een oplossing heeft voor de nagelproblemen van haar zoon. Tot haar verrassing heeft zij 2 suggesties:

  1. Zij raadt een andere vetertechniek aan, waardoor de schoen nog vaster aan de voet komt te zitten.
  2. Zij kan de schoen beter passend maken door onder de tong van de schone een laag vilt te plakken, waardoor het volume in de schoen kleiner wordt.

Nieuwsgierig geworden over deze adviezen maakt Pieter snel een afspraak. De vetertechniek aanpassing helpt onvoldoende, maar met het vilt onder de tong van beide schoenen glijdt Pieter helemaal niet meer in zijn schoenen: probleem opgelost op een hele simpele wijze!

Banner-sportzorgpedicure3

Samenvattend

Sportschoenen, in dit geval basketball schoenen, kunnen op verschillende manieren voor problemen zorgen. De sportpodotherapeut* en de sportpedicure/medisch pedicure sport** zijn voetprofessionals, die een kwaliteitsborging hebben via het SCAS (Stichting Certificering Actoren in de Sport) en te vinden zijn via www.sportzorg.nl.

Sportzorg-logo

scas-logo

* De sportpodotherapeut is de enige Hbo-opgeleide voetprofessional in Nederland. De opleiding voor sportpodotherapeut bestaat sinds 2009 en is alleen toegankelijk voor podotherapeuten met een HBO-Bachelor Podotherapie (www.nvvsp.nl)

** De sportpedicure/medisch pedicure sport is sinds juni 2016 erkend door het SCAS. Let wel op: er zijn veel pedicures, die zich sportpedicure noemen, maar geen medisch pedicure zijn en/of geen SCAS erkende opleiding hebben gevolgd. (www.sportpedicurenet.nl en www.provoet.nl)

logo-sportpedicure-medisch-pedicure-sport

msp opleidingen

Auteur: Margreet van Putten, arts/onderzoeker/docent en initiatiefnemer van de Opleiding Sportpedicure – Medisch Pedicure Sport in Nederland. Margreet geeft les bij de opleiding Sportpedicure – Medisch Pedicure Sport van MSP Opleidingen.

Accreditatie opleiding Sportpedicure voor de gespecialiseerde voetverzorgers in België

De opleiding Sportpedicure van MSP Opleidingen is geaccrediteerd door de BVV (=Belgische Vereniging voor gespecialiseerde Voetverzorger).
De BVV heeft als erkende beroepsfederatie voor gespecialiseerde voetverzorgers mandaten in diverse overlegplatforms bij o.m. de Federale Overheid Sociale zaken en Volksgezondheid, de Federale Overheid Economie, middenstand en KMO, de Hoge Raad voor de Middenstand en KMO, de Vlaamse overheid en de commissie van de Diabetische voet.

De opleiding Sportpedicure van MSP Opleidingen is geaccrediteerd voor het maximale aantal punten van 100 voor het GVV kwaliteitslabel.
Hiermee voldoet de gespecialiseerde voetverzorger voor een periode van 3 jaar het behoud van het kwaliteitslabel.

logo_voetmagazine

Opleiding sportpedicure – medisch pedicure sport

logo sportpedicure medisch pedicure sport

Met het diploma Sportpedicure van MSP Opleidingen kan je je profileren in een nieuw en uitdagend werkveld: de sportgezondheidszorg. Sportpedicures zijn deskundigen bij uitstek op het terrein van voetverzorging van zowel (semi-) professionele atleten als recreatieve sporters, die de consequenties voor de voet van de sportbelasting begrijpen en kunnen begeleiden. Een uniek perspectief voor jou als medisch pedicure om in de sportzorgketen te kunnen werken en samenwerken met andere sportzorgprofessionals!

msp opleidingen

Inleiding
Al enkele jaren zijn Medisch Pedicures uit persoonlijke interesse actief op het terrein van voetzorg voor sporters. Als erkenning voor dit werkveld is nu door Margreet van Putten in samenwerking met MSP Opleidingen een gedegen en geaccrediteerde opleiding tot Sportpedicure ontwikkeld. De eerste opleidingen Sportpedicure zijn in februari gestart en worden in juni afgerond.

De opleiding Sportpedicure is op niveau 4 en sluit aan bij het competentieprofiel Medisch Pedicure en het competentieprofiel Sportpedicure. De Sportpedicure is een verbijzondering van de Medisch pedicure, net zoals bijvoorbeeld de Sportfysiotherapeut een verbijzondering is van de “gewone” fysiotherapeut.

Inhoud
De opleiding bestaat uit 5 lesdagen en een examendag. De opleiding heeft een studiebelasting van ca. 100 uur. Elke dag heeft een eigen thema en bevat een uitgebalanceerde mix van theorie en praktijk. Ter voorbereiding op de lesdag krijg je huiswerkopdrachten. Die kunnen bijvoorbeeld bestaan uit het lezen van een speciaal artikel, het maken van blauwdrukken, het bestuderen van video’s, het beantwoorden van vragen over een specifieke casus en het raadplegen van geselecteerde relevante links op internet.

sportpedicure3
De opleiding rond je af met 3 onderdelen: een projectopdracht, een theorietoets en een praktijktoets. Je krijgt persoonlijke begeleiding bij het maken van de projectopdracht en we bereiden je zeer zorgvuldig voor op het theorie- en praktijkexamen, zodat je niet voor verrassingen komt te staan!

Belangrijke onderwerpen die in de opleiding naar voren komen zijn o.a.:

  • Sport gerelateerde huid– en nagelpathologie
  • Sportblessures van de huid
  • Biomechanica en loopbelasting
  • Sport gerelateerde interventies zoals tapen/bandageren (sporttape, dynamic tape, kinesiotape), viltpaddings, bracing, sportinlays, sport specifiek schoeisel
  • Inzicht krijgen in belasting/belastbaarheid en het belang van interne en externe factoren
  • Chronische ziekten/blessures en voetbelasting door sporten
Word sportpedicure en verwerf een plaats in de sportzorgketen

Word sportpedicure en verwerf een plaats in de sportzorgketen. Nieuwe opleiding Sportpedicure voor SCAS registratie start in september 2016 in leiden en Amersfoort.

Studiemateriaal
Je krijgt een fraaie losbladige studiemap met hand-outs van alle lessen en informatie over het examen. Daarnaast krijg je toegang tot de speciale leeromgeving op de website www.sportpedicurenet.nl met speciale artikelen, thuiswerkopdrachten, studietaken en aanvullende informatie, zoals video’s van de praktische vaardigheden. Tijdens de praktijklessen is oefenmateriaal zoals tape en vilt aanwezig, waar je kosteloos gebruik van kunt maken.

studiemap sportpedicure

Topdocenten
De opleiding wordt gegeven door diverse topdocenten met elk hun eigen expertise. Docenten als Margreet van Putten, Toos Mennen, Sabine Scheepens en Miranda van Mol zijn bekende en zeer gewaardeerde docenten in de pedicurebranche. Daarnaast maken we gebruik van gastdocenten met specifieke expertise op het gebied van tapen (kinesiotaping en dynamic taping) en professionalisering en ontwikkeling.

margreet 2015

Het SCAS
Voor jou als medisch pedicure is het van groot belang te weten of de opleiding sportpedicure die je gaat volgen SCAS geaccrediteerd is. Het SCAS accrediteert namelijk de opleiding Sportpedicure. Op dit moment is MSP Opleidingen de enige opleider in Nederland die een aanvraag heeft ingediend bij het SCAS. Het SCAS heeft meegedeeld dat zij voornemens is over te gaan tot accreditatie van de opleiding Sportpedicure van MSP Opleidingen.

scas-logo
Met het diploma Sportpedicure van MSP Opleidingen meld je je bij het SCAS voor inschrijving in het SCAS register. Het SCAS stelt hiervoor nadere eisen (persoonscertificatie), zoals bijvoorbeeld het voldoen aan nascholingscriteria en het aangesloten zijn bij een klachtenregeling. Voordeel is ook dat je t.z.t. op de site www.sportzorg.nl kunt komen. Dé site voor de sportzorgprofessionals in Nederland!

Sportzorg-logo

Meer informatie en aanmelden Opleiding Sportpedicure

Casus Nordic Walking: wat kan de sportpedicure?

Inleiding

Mevrouw T. , 63 jaar, is bij de medisch pedicure onder behandeling vanwege haar reuma, waardoor ze niet goed haar eigen voeten kan verzorgen. Ze komt altijd samen met haar man. Het valt de pedicure op, dat meneer T. een beetje mank loopt. Ze vraagt hem wat er aan de hand is.

Meneer T. vertelt haar het volgende verhaal:
Hij is al 5 jaar lid van een wandelgroepje, waarmee ze elke zondag een flinke wandeling maken. Zij doen allemaal aan ‘Nordic walking’ waarbij een soort skistokken gebruikt worden ter ondersteuning van het lopen. Dat was aanvankelijk even wennen, maar na een aantal weken ging dat goed en hij zou niet anders meer willen.

nordic walking
Sinds een week of 6 heeft meneer klachten onder zijn rechter voorvoet gekregen: een soort brandende pijn, die aanvankelijk pas na 30 minuten ontstond. De klachten zijn echter toegenomen in de afgelopen weken. Voor het eerst heeft hij nu ook bij het gewone dagelijkse lopen last. Vandaar dat hij inderdaad wat mank loopt.

Handelen door de sportpedicure
Aangezien de medisch pedicure de opleiding tot sportpedicure volgt, biedt zij aan even naar de voet te kijken en eventueel wat testjes uit te voeren, om te kijken wat dit zou kunnen zijn. Dit vooral om daarna naar de juiste behandelaar te kunnen verwijzen.

sportpedicure

Dit komt uit het voetonderzoek:

  • Inspectie:
    – Holle voet beiderzijds (bdz.)
    – Klauwtenen bdz.
    – Het hielbeen staat nagenoeg recht
    – Geen overmatige eeltvorming
    – Geen zwelling
  • Palpatie:
    – Bij het stevig betasten op een systematische wijze van de bal van de voet geeft meneer rechts rond het kopje van het 2e middenvoetsbeentje pijn aan.
    – Bij het bewegen van de 2e teen geeft meneer ook pijn aan, maar minder dan bij bovenstaande palpatie
  • Specifieke testen:
    – Test met asdrukpijn op het kopje van het 2e middenvoetsbeentje is positief
    – Test met asdrukpijn op de andere kopjes zijn allen negatief
    – De stemvorktest op de schacht van het middenvoetsbeentje is erg onaangenaam

De medisch pedicure komt tot de conclusie dat er een mogelijk probleem is met het 2e middenvoetsbeentje. Zij adviseert meneer zo snel mogelijk de huisarts te raadplegen en geeft hem, op zijn verzoek, een kort verslag mee van haar bevindingen.
De huisarts laat daarop een röntgenfoto maken van de rechtervoet, maar daarop worden geen afwijkingen gevonden. Echter, hij is het met de a.s. sportpedicure eens, dat er wel een alarmsignaal is en schakelt daarvoor de sportpodotherapeut in.

De sportpodotherapeut overlegt met meneer T. en de a.s. sportpedicure en samen besluiten ze tot de volgende behandeling:
– Meneer T. koopt nieuwe wandelschoenen met een stijve buitenzool en een goede ingebouwde afwikkeling
– Meneer T. gaat daar dagelijks op lopen, maar ziet even af van de lange wandelingen met zijn Nordic walking groepje.
– Ter ondersteuning maakt de podotherapeut een zool in de schoen, die de voet maximaal ondersteunt
– Om de stijfheid van de voet wat te verminderen heeft de a.s. sportpedicure wat oefeningen met een ‘noppenbal’ aangeraden. Leuke oefeningen, die meneer thuis, zittend in zijn stoel kan doen en waar hij veel plezier mee beleeft. Hij heeft een noppenbal in bruikleen gekregen van haar.
Na 6 weken ziet de medisch pedicure mevrouw en meneer T. weer terug. Meneer T. is inmiddels helemaal klachtenvrij. Hij gaat nu eerst zelf trainen op wat langere wandelingen, met een opbouwschema van de sportpodotherapeut en zal hopelijk in 2-3 weken weer kunnen aansluiten bij zijn wandelmaatjes.

Discussie
Wat was er nu aan de hand?
Klachten zoals die van meneer T. vallen onder de ‘overbelastingsblessures’. Juist het 2e middenvoetsbeentje, zeker bij een stijve, holle voet, wordt sneller overbelast bij het afwikkelen van de voet. Een onvoldoende ondersteunende schoen en/of zool maken dat bij elke stap dit botstuk als het ware ‘in de knel’ wordt gebracht. Op den duur gaat dit klachten geven, die zelfs tot een breukje in het bot kunnen leiden. Het feit dat de stemvorktest positief is, is een signaal dat dit mogelijk bij meneer T. het geval was. Het lijkt er dan ook op, met zekerheid is dit niet te zeggen, dat er een ‘stressfractuur’, een vermoeidheidsbreukje in het 2e middenvoetsbeentje is geweest.

In het geval van meneer T. was het goed dat de a.s. sportpedicure zo attent was op het looppatroon van meneer. Het beheersen van enkele testjes, de juiste handgrepen en dit kunnen interpreteren, heeft meneer veel ellende bespaard. Aangezien het herstel voorspoedig verloopt, is geen verdere diagnostiek of behandeling noodzakelijk. Maar de pedicure houdt meneer natuurlijk wel in de gaten als hij samen met zijn vrouw haar praktijk bezoekt. Andersom vertrouwt meneer T. nu heel erg het advies van de a.s. sportpedicure.

Deze casus laat zien, dat de signalerende rol van de sportpedicure heel belangrijk is. Met de juiste kennis en vaardigheden is een uitstekend advies gegeven. Meneer T. is dan ook heel blij met de pedicure van zijn vrouw!

Waar vind je een sportpedicure?
Een sportpedicure vind je binnenkort op www.sportzorg.nl. Sportpedicures volgen een gespecialiseerde opleiding en behalen een door het SCAS erkend diploma.scas

Dit geeft de klant de zekerheid van een kwalitatieve goede behandeling. Voor jou als pedicure is het van groot belang te weten of de opleiding sportpedicure die je gaat volgen SCAS geaccrediteerd is.

Margreet van Putten is samen met MSP Opleidingen de initiatiefnemer van de opleiding Sportpedicure in Nederland.

Word sportpedicure en verwerf een plaats in de sportzorgketen

© Copyright MSP Opleidingen, Margreet van Putten, 2016.
Alle rechten voorbehouden. Gehele of gedeeltelijke overname, plaatsing op andere sites, verveelvoudiging op welke andere wijze dan ook en/of commercieel gebruik van deze informatie is niet toegestaan, tenzij hiervoor uitdrukkelijk schriftelijke toestemming is verleend door genoemde copyrighthouders.